Šta su zapravo akne?
Akne (acne vulgaris) su hronična upalna bolest lojnih žlijezda i folikula dlake. Najčešće se javljaju na licu, leđima i grudnom košu, mjestima gdje je gustoća lojnih žlijezda najveća. Procjenjuje se da akne u nekom obliku pogađaju između 85% i 95% tinejdžera, ali sve češće se javljaju i kod odraslih, posebno žena.
Akne nisu isključivo kozmetički problem i mogu ostaviti fizičke i psihičke posljedice, uključujući ožiljke i smanjenje samopouzdanja.
Kako nastaju akne, mehanizam nastanka
Nastanak akni je višefazni proces koji uključuje četiri ključna faktora:
- Pojačana produkcija sebuma, Lojne žlijezde luče prekomjernu količinu loja (sebuma), često pod utjecajem androgenih hormona.
- Hiperkeratinizacija folikula, Mrtve ćelije kože se ne ljušte normalno, već se nakupljaju unutar folikula i blokiraju otvor pora.
- Kolonizacija bakterijama, Bakterija Cutibacterium acnes (ranije poznata kao Propionibacterium acnes) razmnožava se u začepljenim folikulima i izaziva upalu.
- Upalni odgovor, Imunološki sistem reaguje na bakterije, što rezultira crvenilom, otokom i bolom karakterističnim za upalne akne.
Važno: Akne nisu posljedica prljave kože. Njihov nastanak uključuje djelovanje lojnih žlijezda, folikularnu keratinizaciju, mikroorganizme i upalni odgovor.
Koji su uzroci akni?
Hormonalni faktori
Hormoni imaju ključnu ulogu u razvoju akni. Androgeni (muški polni hormoni prisutni i kod žena) stimulišu lojne žlijezde da proizvode više sebuma. Zbog toga akne najčešće počinju u pubertetu kada dolazi do porasta androgena. Kod žena, akne se mogu pogoršavati u određenim fazama menstrualnog ciklusa, tokom trudnoće ili zbog sindroma policističnih jajnika (PCOS).
Genetska predispozicija
Ako su vaši roditelji imali akne, veća je vjerovatnoća da ćete ih i vi imati. Genetski faktori utiču na aktivnost lojnih žlijezda, sklonost upali i tip kože.
Ishrana i stil života
Istraživanja sve više ukazuju na vezu između ishrane i akni. Namirnice s visokim glikemijskim indeksom (bijeli hljeb, slatkiši, gazirana pića) mogu pogoršati akne jer povećavaju nivo inzulina, koji stimuliše produkciju sebuma. Mlijeko i mliječni proizvodi također mogu biti problematični za neke osobe.
Stres
Stres potiče lučenje kortizola i androgena, što može pogoršati već postojeće akne. Upravo zato mnogi pacijenti primjećuju pogoršanje akni u stresnim periodima.
Kozmetički proizvodi
Određeni kozmetički proizvodi mogu biti povezani sa začepljenjem pora i pogoršanjem promjena kod osjetljivih osoba.
Vrste akni
Akne se dijele prema težini i vrsti promjena na koži:
- Komedonske akne, zatvoreni komedoni (bijele bubuljice) i otvoreni komedoni (crne tačkice); nije prisutna upala
- Papule, mala, čvrsta crvena izbočenja bez vidljivog gnoja
- Pustule, papule ispunjene gnojom s bijelim ili žutim vrhom
- Nodule, veliki, bolni čvorovi duboko u koži koji mogu trajati sedmicama
- Ciste, najveći i najteži oblik, ispunjeni gnojem; često ostavljaju trajne ožiljke
Dijagnoza i pregled kod dermatologa
Dermatolog postavlja dijagnozu akni na osnovu kliničkog pregleda. Procjenjuje se vrsta akni, zahvaćenost kože, prisutnost upale i eventualni rizik od ostavljanja ožiljaka. Dodatne analize rade se samo kada za njih postoji medicinska indikacija.
Patite od akni? Zakažite dermatološki pregled
Dermatolog procjenjuje vrstu i težinu promjena te rizik od nastanka ožiljaka.